Türkiye Arabuluculuk Vakfı olarak temel misyonumuz, arabuluculuk süreçlerinin Türkiye’de daha yaygın hale getirilmesi için çalışmalar yapmaya dayanıyor. Bu doğrultuda, arabuluculuk hakkında temel bilgileri herkes ile paylaşmaya, kişi ve kurumları arabuluculuğun avantajları konusunda bilgilendirmeye çalışıyoruz.
Bu yazımızda, arabuluculuk ile ilgili çok sorulan on temel soruya ve basit, kısa cevaplarına yer vermeye çalışacağız. Tüm konuların anlaşılabilir olması için, paylaştığımız bilgiler içinde hukuki kavramlardan uzak bir anlatım dili kullanmaya çalışacağız.
Buradaki bilgilerin arabuluculuk ile ilgili bilgi almak isteyen herkes için faydalı olmasını umuyoruz. Bununla birlikte buradaki basit anlatımın bazı önemli hukuki detayları dışarıda bırakabileceğini ve her senaryoya uygun olmayabileceğini hatırlatmak istiyoruz.
1 – Arabuluculuk Tam Olarak Nedir?
Arabuluculuk, bir uyuşmazlık (anlaşmazlık) içinde yer alan kişilerin, “arabulucu” adı verilen üçüncü bir kişi ile birlikte görüşmeler yaparak çözüm bulmaya çalıştıkları bir “alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemi” olarak tanımlanabilir.
Alternatif uyuşmazlık çözümü, kişi ve kurumlar arasındaki sorunların bir mahkeme aracılığıyla değil; farklı, alternatif yöntemlerle çözüldüğü yöntemlere verilen genel addır.
Arabuluculuk, mahkeme süreçleri kadar katı kuralları olmasa da sadece iki kişinin barıştırılması, aralarının düzeltilmesi için yürütülen bir süreç değildir. Hukuki anlamıyla arabuluculuk, tarafların ortak bir çözüm yöntemi üzerinde yazılı olarak anlaştığı, resmi geçerliliği bulunan, hatta belli ek prosedürlerle mahkeme kararı niteliğine ulaşabilen bir süreçtir.
2 – “Arabulucular” kimdir? Herkes arabulucu olabilir mi?
Arabulucular, hukuk eğitimi almış kişilerdir. Bu nedenle hayır, herkes arabulucu olamaz. Arabulucu olabilmek için hukuk fakültesi mezunu olmak, daha sonra arabuluculuğa özel çeşitli eğitim ve formasyonlardan geçmek ve yapılan sınavlardan başarıyla geçmek gerekir.
Farklı arabulucuların, aldıkları eğitimler ve daha önceden çalıştıkları sektör / uyuşmazlık kategorileri nedeniyle farklı uzmanlıkları olabilir. Örneğin bir arabulucu aileler içindeki süreçler konusunda uzmanken, bir başkası iş ve işçi hakları ile ilgili süreçlerde uzman olabilir.
Bu konuda daha detaylı bilgiler için bu yazıya başvurabilirsiniz:
Türkiye’de Kimler Arabulucu Olabilir?
3 – Arabuluculuk hangi durumlarda işe yarar? Hangi süreçlerin alternatifidir?
Arabuluculuk, genel bir tabirle, mahkeme süreçlerinin alternatifi olarak tanımlanabilir.
Bir uyuşmazlık içinde olan taraflar, birbirlerine dava açmak yerine arabuluculuk yöntemini tercih ederek daha az stresli ve daha hızlı çözümlere ulaşabilir.
4 – Arabuluculuk süreçlerinin farklı tipleri nelerdir?
Bu soru farklı bakış açılarından farklı şekillerde cevaplanabilecek olsa da, genel olarak Türkiye’de arabuluculuk süreçleri iki ana kategoriye ayrılır: Dava Şartı Arabuluculuk ve İhtiyari Arabuluculuk.
İhtiyari Arabuluculuk, tarafların zorunda olmadıkları halde, kendi istekleriyle arabulucuya gittikleri ve kendi istekleriyle sorunlarını arabulucu ile çözmeye çalıştıkları süreçlerdir.
Dava Şartı Arabuluculuk ise, tarafların arabuluculuk yöntemini denemeden birbirlerine karşı dava açamadıkları süreçlerdir. Bir başka deyişle, eğer bir anlaşmazlığın konusu “dava şartı arabuluculuk” kapsamına giriyorsa, taraflar önce arabulucu ile anlaşmayı denemeden birbirlerine dava açamaz.
Arabuluculuğun türleri ile ilgili daha fazla bilgi almak için, ilgili kavramlar üzerine tıklayarak detaylı açıklamalara ulaşabilirsiniz.
5 – İçinde olduğum bir uyuşmazlık / anlaşmazlık “dava şartı arabuluculuk” kapsamına giriyor, fakat ben karşı tarafla anlaşmak ve arabulucuya gitmek istemiyorum. Gerçekten arabulucuya gitmek zorunda mıyım?
Eğer süreçte haklarınızı aramaya devam etmek veya süreci kendi lehinizde çözmek istiyorsanız, evet.
Bu durumda alternatifleriniz, anlaşmazlığın mevcut durumunu kabul edip bunu hiçbir çözüme ulaştırmamak veya arabuluculuğa gitmek ile sınırlıdır.
Eğer anlaşmazlık yaşadığınız konu dava şartı arabuluculuk kapsamına giriyorsa, arabulucuya gitmek istemeseniz bile karşı tarafa dava açamazsınız. Dava açma girişiminiz, mahkeme tarafından reddedilecek ve mahkeme önce arabuluculuk süreçlerinizi denemenizi talep edecektir.
Dava şartı arabuluculuk, sorunun çözümü için arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılar fakat bir anlaşmaya ulaşmayı zorunlu kılmaz. Bu konuda detaylar için yedinci sorunun cevabına bakabilirsiniz.
6 – Her uyuşmazlık arabuluculuk ile çözülebilir mi? Her zaman arabuluculuk tercih edilebilir mi?
Hayır. Günümüzde çoğu anlaşmazlık kategorisi arabuluculuk ile çözülebilse de, her kategori “arabuluculuğa elverişli” değildir. Örneğin ceza davaları, vergi ile alakalı konularda yaşanan uyuşmazlıklar, idari yargının yetkisine giren süreçler, aile şiddet iddiası içeren uyuşmazlıklar gibi bazı spesifik alanlar arabuluculuk ile çözülemez.
Kendi süreçlerinizin arabuluculuğa elverişli olup olmadığını anlamak için avukatınızla görüşmenizi veya bizimle iletişime geçmenizi öneririz.
7- Arabuluculuk süreçlerinde anlaşmaya varmak zorunlu mudur?
Hayır, arabuluculuk süreçlerinde herhangi bir anlaşmaya varmak zorunlu değildir. Mahkeme süreçlerinin aksine arabuluculukta tarafları bağlayıcı bir karara ulaşma zorunluluğu yoktur. Eğer taraflardan birisi istemezse, arabuluculuk süreci başarısızlık ile sonuçlanabilir.
Dava şartı arabuluculuk süreçlerinde, eğer taraflar arabuluculuk yolunu denedikten sonra bir anlaşmaya varamamış ise, taraflar birbirine karşı dava açma hakkını kazanmış olur.
Bir anlaşmaya veya karara varma zorunluluğu olmaması arabuluculuğun temel avantajlarından bir tanesidir. İdeal senaryoda, arabuluculukta çıkan kararın her iki tarafı da mutlu eden bir sonuç olması beklenir. Taraflar süreç boyunca kendi iradeleri ve inisiyatifleriyle hareket etmekte özgürdür. Buna sürecin sonunda bir anlaşmaya varılmaması ihtimali de dahildir.
8- Arabuluculuk ne kadar vakit alır? Süreçler kaç hafta içinde tamamlanır?
Bu konu, merkezdeki konunun niteliğine ve karmaşıklığına göre değişiklik gösterse de, arabuluculuk süreçleri genellikle birkaç hafta, en fazla birkaç ay içinde çözüme ulaşır. Bu nedenle arabuluculuk mahkeme süreçlerine göre çok daha hızlı ilerleyen bir süreçtir.
9 – Arabuluculuğun temel avantajları nelerdir?
Arabuluculuğun temel avantajları şu şekilde sıralanabilir:
- Arabuluculuk, mahkeme süreçlerine göre çok daha hızlı ilerler. Mahkemelerde olduğu gibi duruşma tarihi bekleme, tanıkların dinlenmesi, vb. gibi süreçler arabuluculukta yaşanmaz.
- Arabuluculuk, mahkeme süreçlerine göre çok daha az masraf yaratır, bu nedenle geleneksel yargı süreçlerine göre daha ekonomiktir.
- Arabuluculuk hem daha kısa sürdüğü, hem de daha az baskı yaratan bir ortamda gerçekleştirildiği için taraflar üzerinde daha az stres oluşturur. Süreç daha hızlı çözüme ulaşacağı için uyuşmazlığın kişiler üzerindeki psikolojik etkileri de daha az sürer.
- Arabuluculuk, mahkeme süreçlerine göre daha barışçıl çözümlere imkan tanır. Süreçler tarafların iletişim kurması ile devam ettiği için, kişi ve kurumlar hem birbirinin bakış açısını daha iyi anlama şansına erişir, hem de uzun vadeli ilişkilerini daha iyi koruyabilir.
- Arabuluculuk, taraflara mahkeme süreçlerine göre çok daha fazla irade ve inisiyatif hakkı tanır. Mahkeme süreçleri karmaşık prosedürler üzerinden, avukatların inisiyatifiyle devam eder ve hakimlerin net kararıyla sonuçlanır. Arabuluculukta ise taraflar kendilerini ifade etmekte ve şartlardan memnun olmadıkları senaryolarda herhangi bir karara ulaşmama konusunda özgürdür.
- Arabuluculuk, mahkeme süreçlerinin aksine tamamen gizli olarak yürütülür. Bu sayede, uyuşmazlığın konusu, içeriği, detayları hiçbir noktada kamuyla paylaşılamaz.
Sayılabilecek daha fazla madde olmasına ve bu ana avantajların yarattığı ek faydalar olmasına rağmen, bu altı madde arabuluculuğun geleneksel yargı süreçlerine göre sunduğu temel avantajlar olarak listelenebilir.
10 – Arabuluculuğun maliyeti ne kadardır? Arabuluculuk ücretleri nasıl hesaplanır?
Arabuluculuk süreçlerinin maliyetleri, geleneksel mahkeme süreçlerine göre çok daha düşük miktardadır.
Bununla birlikte maliyet konusunda spesifik bir şey söylemek doğru olmaz. Zira süreçlerin maliyeti, yaşanan uyuşmazlığın kategorisine, taraf sayısına, çalışan arabulucuya ve anlaşmazlığın konusuna göre değişiklik gösterir.
Bu konuda en güncel veriler için, Türkiye’de 2025 yılında arabuluculuk için belirlenmiş olan asgari ücret tarifesine göz atabilirsiniz:
Türkiye Arabuluculuk Vakfı olarak sık aldığımız bu on soru, arabuluculuğun ne olduğu ve ne gibi avantajlar sağladığı konusunda temel bilgiler verecektir. Bu listede cevaplanmayan sorularınız veya kendi süreçlerinize dair merak ettikleriniz hakkında detaylı bilgi almak için bize her zaman iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.