Arabuluculuk ile ilgili en çok merak edilen konuların başında, arabuluculuk fiyatları ve ücretlendirme süreçleri geliyor. Aynı zamanda arabuluculuk hizmetinin bazı koşullarda ücretsiz olarak alınıp alınamayacağı sorusu da sıklıkla araştırılıyor.
Arabuluculuk hizmetinin niteliği ve fiyatlandırılması konusunda genel bilgileri paylaşacağımız bu yazımızda, bu sorulara net cevaplar vermeye çalışacağız.
Arabuluculuk Hizmeti Ücretsiz Olarak Alınabilir Mi?
Arabuluculuk niteliği gereği ücret karşılığında sunulan bir hizmettir. Yalnızca belli hukuki ve mesleki yetkinlikleri yerine getiren kişiler tarafından sunulabilen arabuluculuk hizmetleri her zaman belirli bir ücret karşılığında sağlanır. Bu nedenle resmi arabuluculuk hizmetleri ücretsiz olarak alınamaz.
Eğer söz konusu olan arabuluculuk ifadesinin çok esnek ve günlük konuşma dili içinde ifade edilen bir kullanımı değilse, örneğin tarafların saygı gösterdiği birisi, arası kötü olan iki kişi arasındaki sorunları çözmek için devreye girmiyorsa, arabuluculuk süreçleri mutlaka ücret karşılığında yapılır. Bu gibi durumların da resmi ve hukuki anlamda bir “arabuluculuk” süreci olmadığını, bu senaryodaki gibi durumlarda sözcüğün mecazi anlamla kullanıldığını vurgulamak büyük önem taşır.
Arabuluculuk hem profesyonel uzmanlık, hem de önemli oranda emek gerektiren bir iş olduğu için, mutlaka resmi olarak yürütülmesi ve ücrete tabi olması gerekir. Herhangi bir senaryoda bu hizmeti ücretsiz veya yasal ücretlerin çok altına sunabileceğini iddia eden kişilere temkinli yaklaşılması, bu hizmetin bu kişilerden alınmaması önemlidir. Böyle süreçleri tercih etmek, ilk anda ekonomik bir tercih gibi gözükse de, uzun vadede ciddi maddi ve manevi hasara sebep olabilir.
Arabuluculuk Hizmetlerinin Doğası
Arabuluculuk süreçlerinin ücretli olması, burada sunulan hizmetin niteliğine dayanır. Bu mesleği yerine getirecek nitelikte kişilerin, hukuk diploması sahibi ve konu olan uyuşmazlıklarda bilgili ve tecrübeli kişiler olması gerekir.
Bunun dışında, arabuluculuk sürecine başvurulan spesifik süreçlerin durumları ve özel gereklilikleri de olabilir. Örneğin, aile arabuluculuğu gibi süreçleri üstlenen arabulucuların iletişim odaklı bazı temel bilgileri almış olması, aile arabuluculuğunda kullanılan güncel yöntemlerden haberdar olması ve psikolojik eğitimlerden geçmesi gerekir.
Arabulucular, uyuşmazlıkları ele alırken yalnızca iki tarafın bakış açılarını ve taleplerini değerlendirmekle sınırlı kalmaz. Yapılan anlaşmanın yasal bir zemine oturtulması için, bu süreçlerin hukuki boyutunun detaylı olarak irdelenmesi, tarafların sunacağı belgelerin yoğun ve dikkatli bir şekilde incelenmesi gerekir. Bu da arabuluculuğu yalnızca mesleki yeterlilik ve uzmanlık gerektiren bir meslek olmaktan çıkartıp, aynı zamanda ciddi anlamda efor gerektiren bir süreç haline getirir.
Tüm bu sebepler, ücretsiz olarak sunulan bir arabuluculuk hizmetinin kalitesinin yeterli standartlarda olmayacağını göstermektedir. Arabuluculuk gerektiren süreçlerle karşı karşıya kaldığınızda, gerekli yetkinliğe sahip kişilerle çalışmak büyük bir önem taşımaktadır.
Arabuluculuk Fiyatlandırması Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Arabuluculuk sürecine dahil olan herkesin, fiyatlandırma süreçleri ile ilgili bilmesi gereken bazı önemli maddeler vardır. Arabuluculuk süreçlerinin fiyatlandırılması, hizmetin sunulduğu alan, süreç üzerinde çalışan arabulucu sayısı ve diğer kriterlere bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir.
Aynı zamanda sürecin “dava şartı arabuluculuk” veya “ihtiyari arabuluculuk” olarak sınıflandırılması da büyük önem taşımaktadır. Dava şartı arabuluculuk, bir uyuşmazlığın mahkemeye taşınmadan önce mutlaka arabulucuya gitmesini gerektiren yasal bir zorunluluktur. İhtiyari arabuluculuk süreçleri ise, tamamen tarafların kendi kararları doğrultusunda arabulucuya başvurması esasına dayanır.
Dava Şartı Arabuluculuk süreçleri belli açılardan fiyat avantajları taşımaktadır.
Örneğin, zorunlu arabuluculuk süreçlerinde arabuluculuğa başvuru süreçleri ücretsiz hale getirilmiştir. İhtiyari arabuluculuk süreçlerinde arabulucular taraflardan ön ödeme isteme hakkına sahipken, dava şartı arabuluculukta böyle bir hak bulunmamaktadır.
Benzer bir durum, dava şartı arabuluculuk süreçlerinin bazı özel şekillerde sona ermesinde de karşımıza çıkmaktadır. Bu süreçlerde, sehven kayıt, mükerrer kayıt veya sürece konu olan uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmamasının ortaya çıkması gibi istisnai durumlarda, arabulucular bir ücret talep edemez.
İhtiyari arabuluculuk süreçlerinde ise böyle istisnai durumlar yoktur. Süreç başladıktan sonra, sürecin nasıl sonuçlandığından bağımsız olarak arabulucu başlangıçta ifade edilen ücretin tamamını almaya hak kazanır.
Arabuluculuk Ücreti Kimin Tarafından Ödenir?
Normal şartlarda, arabuluculuk ücretleri iki taraf arasında eşit paylaşılarak ödenir. Fakat bazı istisnai durumlar, bu konuda farklı ödeme yapılarının gündeme gelmesini mümkün kılabilir.
Bu istisnaların başında, tarafların ödeme yapısı ile ilgili kendi aralarında bir anlaşmaya varmış olması gelir. Eğer uyuşmazlık içinde olan taraflar, arabuluculuk hizmetinin yarı yarıya değil, başka bir oranda ödenmesi konusunda hemfikir olurlarsa, bu ödeme yapısı geçerli sayılabilir.
Özellikle dava şartı arabuluculuk süreçlerinde bu konuda dikkate alınması gereken bazı ek düzenlemeler de bulunmaktadır.
Böyle bir arabuluculuk sürecinde yer alan ve ilk toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan taraf, bazı yaptırımlarla karşı karşıya kalır. Arabuluculuk süreçlerine katılmayan kişiler, daha sonra dava açmaları halinde haklı bulunsalar bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Bu düzenleme, arabuluculuk süreçlerine katılımı ve mahkeme dışı çözüm imkanını teşvik etmek amacıyla getirilmiştir.
Güncel Arabuluculuk Fiyatları
Arabuluculuk süreçlerine ilişkin asgari tutarlar, her sene Resmi Gazete’de ve Arabuluculuk Daire Başkanlığına ait web sitesinde güncel olarak yayımlanarak geçerli hale gelir.
Bu bilgiye Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın web sitesindeki Duyurular başlığı altından online olarak ulaşılabilir.
Bu belge ile ilgili dikkate alınması gereken önemli noktalardan bir tanesi, pek çok diğer sektörde de olduğu gibi, burada verilen fiyatların asgari fiyatlar olmasıdır. Yani arabuluculular, bu miktarların altına inmemek kaydıyla, kendi uygun gördükleri fiyatları belirlemekte serbesttir.
Arabuluculuk süreçlerinin fiyatlarını belirleyen iki temel unsur bulunur.
Bunlardan ilki, konu alınan sürecin yasal olarak hangi kategoriye ait olduğu ile alakalıdır. Aile hukuku, ticari uyuşmazlık, tüketici hakları, işçi – işveren uyuşmazlıkları, kira uyuşmazlıkları, vb. gibi farklı alanlardaki uyuşmazlıkların farklı asgari ücretleri bulunmaktadır.
Ödeme yapısını belirleyen ikinci önemli unsur ile uyuşmazlık konusunun para olup olmamasıdır. Parayla ilişkili olan veya para ile değerlendirilebilen uyuşmazlıklarda, arabulucu ücreti sabit bir bedel üzerinden değil, uyuşmazlığa konu olan miktarın bir yüzdesi olarak belirlenir.
Bununla birlikte, özellikle para ile değerlendirilebilen uyuşmazlıklarda dikkat edilmesi gereken bazı özel maddeler de bulunmaktadır. Örneğin kira bedeline ilişkin uyuşmazlıklarda, bu uyuşmazlığa konu olan bir yıllık kira bedeli dikkate alınarak hesaplanma yapılır. Bu konuda en sağlıklı hesapları yapmak için, uyuşmazlık sebebine ilişkin özel maddeleri doğrudan mevcut yasa üzerinden okumak; süreci yürüten arabulucu veya bir avuakta başvurmak en doğru yöntem olacaktır.
2025 yılı itibariyle geçerli olan fiyat tarifesi konusunda bilgilere aşağıdaki yazımızdan daha detaylı olarak ulaşabilirsiniz: