Teknoloji, tüm sektörlerde olduğu gibi hukuk ve alternatif uyuşmazlık çözümleri alanında da önemli değişiklikler yaratıyor. 2020’li yıllarda giderek ivme kazanan Çevrimiçi Uyuşmazlık Çözümleri (Online Dispute Resolution, kısaca ODR) bu alanda en heyecan verici gelişmelerden bir tanesi.
Online Dispute Resolution (ODR) Nedir?
Online Dispute Resolution (ODR), geleneksel olarak yüz yüze yapılan uyuşmazlık çözüm toplantılarının dijital ortamda yürütülmesine ve tüm sürecin dijital olarak yönetilmesine dayanan teknolojilerin genel adı olarak kullanılıyor.
Özellikle tarafların fiziksel olarak bir araya gelme imkanı olmayan durumlarda tercih edilen ODR süreçlerinde, taraflar fiziksel toplantılar yapmak yerine online platformlarda bir araya getiriliyor. Bu sayede, süreçler tarafların aynı konumda olmasına gerek olmadan, daha hızlı ve verimli bir şekilde yürütülebiliyor.
ODR süreçlerinin en bariz boyutu toplantıların çevrimiçi olarak yapılmasına dayansa da, bunların günümüzde çok yaygınlaşan “online toplantıların” ötesine geçtiğini vurgulamak önem taşıyor.
Çevrimiçi Uyuşmazlık Çözümlerinin Özellikleri
ODR odaklı olarak geliştirilen programlar, online görüşme yapabilme özelliğinin yanı sıra, hukuki süreçlerin yönetilmesi için gerekli olan farklı özellikler ve seçenekler de taşıyor. Bunların başında, gizli olabilecek belgelerin güvenli ve özel şekilde saklanması, otomatik olarak kategorize edilmesi, tarafların süreçlerle ilgili otomatik olarak bilgilendirilmesi gibi özellikler geliyor.
Aynı zamanda, ODR altyapıları sadece aynı konumda bulunmayan ve fiziksel olarak bir araya gelmesi imkan dahilinde bulunmayan taraflar açısından değil, zaman açısından bir araya gelmesi zorluk yaratan kişiler açısından da avantaj yaratıyor. Zira geleneksel uyuşmazlık çözümlerinin aksine, ODR süreçleri “asenkron” olarak da yürütülebiliyor – yani taraflar belge paylaşımını kendi tercih ettikleri zamanlarda yapabiliyor, kendi görüş ve düşüncelerini önceden kaydedip diğer taraflarla, avukatlarla veya arabulucularla gizli ve güvenli bir şekilde paylaşabiliyor.
Çevrimiçi Uyuşmazlık Çözümleri’ne yoğunlaşan programlar, aynı zamanda geleneksel çözüm yöntemlerinden farklı olan bazı yöntemler kullanabiliyor. Örneğin, ticari bir arabuluculuk sürecinde ve anlaşmaya razı olacakları asgari tutarlar konusunda karşı tarafa çok açık davranmak istemeyen kişiler, bu tutarları gizli şekilde sisteme kaydedebiliyor. Tarafların girdiği bu veriler, sistem tarafından otomatik olarak karşılaştırılıp, iki tarafın anlaşabileceği ortak zeminler programlar tarafından otomatik olarak oluşturulabiliyor.
Özellikle standart adımları takip etmenin mümkün olduğu süreçlerde, ODR programları çözüm sürecinin kendisine de doğrudan katkı yapabiliyor. Aşağıda daha detaylı okuyabileceğiniz e-ticaret alanındaki uyuşmazlıklarda, uzuşmazlıkların tamamen otomatik olarak giderilmesi bile mümkün olabiliyor.
ODR Süreçlerinin Avantajları Nedir?
Çevrimiçi uyuşmazlık çözümlerinin yarattığı avantajların başında, süreçler üzerindeki zaman ve mekan kısıtlamalarını ortadan kaldırma imkanı geliyor. Tüm gerekenler dijital ortamlarda yapılabildiği için, kişi ve kurumlar üzerindeki seyahat masrafları ortadan kaldırılmış; ulaşım için hiç zaman harcanmamış oluyor.
ODR platformları, geleneksel uyuşmazlık yöntemlerine göre daha esnek olarak da ilerleyebiliyor. Örneğin, geleneksel bir arabuluculuk sürecinde bir toplantı tarihi belirlendiğinde, sürece ilişkin tüm bilgi ve belgelerin bu tarihe kadar hazırlanması ve dahil olan kişiler tarafından toplantı tarihi öncesinde incelenmesi gerekiyor.
ODR altyapıları ise, süreç devam ettiği sürece platforma erişim imkanı vererek belgelerin taraflara uygun zamanlarda yüklenebilmesini ve herkesin istedikleri zaman bu belgelere ulaşabilmesini mümkün kılıyor. Spesifik olarak hukuki süreçler için hazırlanmış gizlilik altyapıları, ODR platformlarını benzer dosya saklama ve paylaşma imkanı sunan dijital hizmetlerden de ayırıyor.
Bu süreçler için geliştirilmiş olan yazılımlar, ODR sistemlerine yüklenen belgelerin tasnifi ve incelenmesi konusunda da özellikler sunuyor. ODR altyapıları — günümüzde yapay zeka tabanlı özelliklerden de faydalanarak — çok miktarda belgenin incelenmesi gereken süreçleri kolaylaştırıyor ve süreçlere tarafsız olarak katılan arabulucu, avukat ve diğer kişiler üzerindeki iş yükünü azaltabiliyor.
ODR altyapılarının sunduğu avantajların sayısı ve kalitesi, teknolojinin gelişmesine paralel olarak sürekli olarak gelişim gösteriyor. Öyle ki, bazı uzmanlar geleneksel anlamda üç taraflı (uyuşmazlık içindeki iki taraf ve süreci yöneten bir tarafsız merci) olarak ilerleyen bu süreçlerde programların artık “dördüncü bir taraf” olarak destek sunabilecek noktaya geldiğini ifade ediyor.[1]
Hangi Durumlarda Çevrimiçi Uyuşmazlık Çözümleri Tercih Edilir?
Tüm bu özellikleri ve avantajları nedeniyle, ODR süreçleri en çok zaman ve mekan açısından bir araya gelmesi mümkün olmayan taraflar arasında kullanılıyor. Özellikle çok uluslu şirketler arasında devam eden, uyuşmazlık içinde bulunan tarafların farklı zaman dilimlerinde ve farklı mekanlarda olduğu durumlarda ODR altyapıları ideal bir çözüm yaratıyor.
Bu durum, ODR altyapılarını sınırlar ötesi ticari uyuşmazlıklar yönetmesi gereken uluslararası şirketler için ideal hale getiriyor. Aynı zamanda, dünya çapında satış yapan e-ticaret platformları da ODR konusunda en temel hedef kitlelerden bir tanesini oluşturuyor: Sayıları milyonları bulabilecek müşterileri ile yaşanacak uyuşmazlıklarda geleneksel yöntemleri kullanma şansı olmayan bu firmalar, sık sık süreçleri çözüme kavuşturmak için ODR altyapılarından destek alıyor.
ODR sistemlerine ihtiyaç duyulan bir başka spesifik alan da, alıcı ve satıcıların bir araya getirildiği online satış platformları. Kullanıcıların doğrudan birbirlerine satış yapabildiği internet siteleri ve uygulamalar, kullanıcılar arasında anlaşmazlıklar yaşanmasını çok kolay hale getiriyor. Bu sorunların hızlı, verimli ve kolay bir şekilde çözülebilmesi için, çevrimiçi uyuşmazlık çözümleri önemli bir fırsat yaratıyor. Bu tarz platformlardaki satış süreçleri büyük ölçüde standart olduğu ve uyuşmazlıklar genellikle benzer konulara dayandığı için, ODR platformları bu uyuşmazlıklar yaygın olarak tamamen otomatik şekilde bile çözüme ulaştırılabiliyor.
Uyuşmazlık süreçlerini online olarak yürütmenin ilk anda bariz olmayan farklı avantajları da bulunuyor.
- Özellikle çok sayıda belgenin incelenmesini gerektiren süreçlerde, ODR altyapıları güvenli ve hızlı dosya saklama altyapıları sunuyor. Pek çok ODR platformu, bu belgelerin verimli bir şekilde kategorize edilmesini mümkün kılıyor.
- Yine aynı süreçlerle ilgili olarak, ODR platformları günümüzde yapay zeka destekli entegrasyonlar da sağlıyor. Yine çok sayıda belgenin aynı anda incelenmesini ve ayrıştırılmasını gerektiren durumlarda, yapay zeka tabanlı çözümler süreçlerin çözülmesini ciddi oranda hızlandırabiliyor.
- Süreçlerin asenkron olarak ilerleyebilmesi, kişilerin ortak zaman yaratmasının mümkün olmadığı senaryolarda herkesin kendi takvimine göre sürece katılım gösterebilmesini sağlıyor.
- Bu durum, gerekli belgelerin senkronize olarak bir araya getirilmesinin mümkün olmadığı süreçlerde büyük avantajlar sağlıyor.
- Tarafların birbirleriyle konuşmaya sıcak bakmadığı, ilişkilerin aynı toplantıda yer almayı imkansız hale getirecek kadar gerildiği veya taraflardan bir tanesinin kendini baskı altında hissettiği durumlarda, süreçleri asenkron olarak yönetmek, kişilerin yazılı belgelerinin dışında sözlü beyanlarını da kaydederek kullanmak da çevrimiçi uyuşmazlık çözümleri konusunda önemli bir alan yaratıyor.
Sonuç olarak, çevrimiçi uyuşmazlık çözümleri özellikle alternatif uyuşmazlık çözümleri konusunda, yeni fırsatlar yaratan ve kolay uygulanabilir bir çözüm kategorisi olarak öne çıkıyor. Bu sistemler hakkında daha fazla bilgi almak, bunların kendi uyuşmazlıklarınızda kullanılıp kullanılamayacağı konusunda detaylı olarak konuşmak için, her zaman Türkiye Arabuluculuk Vakfı’na bu bağlantı üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kaynakça
[1] Rifkin, J. (2001), Online dispute resolution: Theory and practice of the fourth party. Conflict Resolution Quarterly, 19. https://doi.org/10.1002/crq.3890190109